على اصغر شميم

209

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

ميان گذاشت و به او يادآورى كرد كه مداخله مكنيل و ساير عمال بريتانيا در مورد هرات درست بر خلاف تعهدات انگليس در آن قرارداد « 1 » و منافى با حق حاكميت ايران بر افغانستان در حقيقت دولت انگليس است كه نقض عهد و پيمان كرده و اقدام شاه ايران را براى ايجاد امنيت در قسمتى از خاك ايران عمل خصمانه نسبت به بريتانيا تلقى كرده است . مترنيخ پيشنهاد كرد تا استدلال و بيانات حسين خان به صورت گزارشى تنظيم و به انگليسى ترجمه و به دربار انگلستان فرستاده شود . حسين خان به همين نحو اقدام نمود ولى در همان اوقات سفير بريتانيا دورينه با سفير ايران ملاقات و به او يادآورى كرد كه بين انگليس و ايران حالت جنگ برقرار است و سفارت او در دربار لندن پذيرفته نخواهد شد . لرد پالمرستن « 2 » سفير انگليس و وزير امور خارجه بريتانيا به حسين خان اطلاع داد كه اگر محمد شاه از محاصره‌ى هرات دست بردارد ، دولت بريتانيا دو كرور تومان پول طلا نقدا خواهد پرداخت و هزينه‌ى سپاه آذربايجان را نيز همه ساله بر عهده خواهد گرفت . آجودانباشى گزارش اقدامات و مذاكرات خود را به وسيله‌ى فرج إله بيك پيك مخصوص خويش به تهران فرستاد و خود در وينه به انتظار دستور دربار ايران نشست . چندى بعد نامه‌اى از وزارت امور خارجه بريتانيا در پاسخ نامه‌ى محمد شاه به آجودانباشى رسيد و دولت انگليس اظهار داشته بود كه ما با ايران سر جنگ و خصومت نداريم و آنچه مستر مكنيل سفير بريتانيا در تهران انجام داده ، برحسب وظيفه و موافق مصلحت بوده است . بنابراين دولت ايران بايد درباره‌ى اهانتى كه به سفير انگليس وارد آمده است ، عذرخواهى كند . آجودانباشى پس از وصول اين نامه و پنجاه روز توقف در اتريش پاسخ نامه‌ى محمد شاه را از امپراتور اتريش گرفته اوايل محرم سال 1255 هجرى قمرى عازم فرانسه شد تا شايد به وسيله‌ى وزارت خارجه‌ى فرانسه بتواند عازم لندن شود . هنگامى كه حسين خان آجودانباشى در وينه اقامت داشت ، مكنيل سفير بريتانيا در اردوگاه محمد شاه چندين بار با شاه ملاقات و گفتگو كرد و از او خواست كه دست از محاصره‌ى هرات بردارد ولى سرانجام - به شرحى كه در فصول پيش گفته شد - به عنوان اعتراض با هيئت

--> ( 1 ) - عهدنامه‌ى مورخ سال 1229 هجرى ( مطابق با 1814 ميلادى ) ايران و انگليس كه فصل نهم آن از اين قرار است « اگر جنگ و نزاعى فيما بين دولت عليه ايران و افغان اتفاق افتد ، اولياى دولت بهيه انگريز ( انگليس ) را در آن ميان كارى نيست و به هيچ طرف كمك و امدادى نخواهند كرد مگر اين‌كه به خواهش طرفين واسطه‌ى صلح گردند . ( 2 ) - Lord Palmerston